ZÁ°ð ZÁ¦è£ï ªÀÄí¼Áågï ªÀ¼ÁÌ£Ávï¯ÉÆè PÉÆÃuï D¸Á? D¥Áè÷å «²µïÖ £Àl£ÁzÁéjA ¸ÀUÁî÷å ¸ÀA¸ÁgÁPïZï ºÁ¸À¬Ä¯ÉÆè ¨ÉÆÃªï ¥sÁAQªÀAvï £Àmï, ZÁ°ð ZÁ¦è£ÁZÉÆ d£ïä 16 J¦æ¯ï 1889 -vï ®AqÀ£ÁAvï eÁ¯ÉÆè. vÁZÉA ¤Ãeï £ÁAªï ZÁ¯ïìð ¸Éà£Àìgï ZÀað¯ï ªÀÄíuï D¸ï¯ÉèA vÀjÃ, ZÁ°ð ZÁ¦è£ï ªÀÄí¼Áî÷å £ÁAªÁ£ï vÉÆ ¯ÉÆPÁ ªÉÆUÁ¼ï eÁ¯ÉÆ. ºÁ¸ÉÆ D¥Áè÷å vÁ¯ÉAvÁ ªÀÄÄSÁAvïæ KPï ¤Ãeï PÀ¯ÉZÉA gÀÆ¥ï ¸Áܦvï PÀgÁÑ÷åAvï ºÉÆZï ¥ÀAiÀiÁè÷å ¸ÁÜ£Ágï D¸Á ªÀÄíuÉåvï.

vÉÆ ¥sÀPÀvï ºÁ¸ïå £Àmï £À»A D¸ÁÛA, vÁå PÀ¯ÉZÉÆ GwÛªÀiï ¤gÀÆ¥ÀPï, ¤zÉÃð±ÀPï, ¸ÀAªÁzï ¯ÉÃRPï¬Ä eÁªÁ߸ï¯ÉÆè. «¸ÁªÁå ±ÀvÀªÀiÁ£ÁZÁå ºÁ¸ïå vÁ¯ÉAvÁ ªÀÄÄSÁAvïæ ºÁ¸ÀAªÁÑ÷åAvï ZÁ¦è£ÁPï «ÄPÁé¯ÉÆè ºÉgï RAAiÉÆÑ¬Ä ªÀåQÛ £Ávï¯ÉÆè ªÀÄíuÉåvï. KPïZï KPï ¸À¨ïÝ GZÁj£Á¸ÁÛ£Á ¥sÀPÀvï D¥ÉÇè ºÁªï¨sÁªï, ZÀ®£ïªÀ®£ÁªÀ«ðA ¥ÉæÃPÀëPÁAZÁå ¥ÉÇmÁ-PÀĸÁ¼ÁA¤ ºÁ¸ÀAªÉÑA PÁAiÉÄðA wvÉèA ¸ÀÄ®¨sï £À»A vÀj, » PÀ¯Á ZÁ°ð ZÁ¦è£Á£ï ªÀiÁvïæ D¥ÁÚªïß WÉvï°è.

zÉÆUÉÆè-¥ÉAmï, CAzÉÆð£ï D¹Ñ eÁPÉmï, vÁå vÉQzï C¸ÉÑA vÀPÉèZÉA ºÉmï, vÁZÉA «±ÉÃ¸ï £Éí¸Áuï eÁªïß D¸ï¯ÉèA ²ªÁAiÀiï, ªÉÇAmÁgï zÉÆ£ï¬Ä PÀIJA¤ PÁvÀÄæ£ï ªÀÄzsÉAZï D¸ÉÆÑ÷å ªÀÄmÉÆé÷å «Ä²AiÉÆ vÁZÁå ªÀåQÛvÁéZÉA «±ÉõÀuï zÁPÀAiÀiÁÛ¯ÉA. ¥ÀgÁÝ÷å ªÀAiÀiïæ vÉÆ ¢²ÖPï ¥Àqï¯ÉÆèZï ¥À¼ÉvÀ¯ÁåAPï ºÁ¸ÉÆ vÀqÉÆé£ï zsÀgÀÄAPï eÁAiÀiÁßvï¯ÉÆè÷å. ¸ÀPÁØAªÀ¤ðA ZÀrvï «²¸ïÖ jwAvï ¨ÉÆÃªï ªÉUÁ£ï WÀÄAªÁÑ÷å vÁZÁå ¥ÁAiÀiÁAZÁå ªÉÄmÁA¤ ¥ÀgÁPÀæªÀiï, GmÉÑA-¥ÀqÉÑA ZÀ®£ï-ªÀ®£ï ¢¶ÖPï ¥ÀqÉèA vÀgï ¥ÉæÃPÀëPï ¦¸ÁåA§j £ÁZÉÆAPï ¯ÁUÉÛ¯É.

¸ÀA¸ÁgÁPïZï ºÁ¸ÀAªÉÇÑ D¥ÉÇè zsÀªÀiïð ªÀÄíuï ¸ÀªÀiÁÓ¯Áè÷å ºÁZÉA fêÀ£ï, wvÁè÷åZï ¸ÀAvÉƸÁ£ï ¨sÀgï¯ÉèA? ºÁ¸ÁåA¤ ¨sÀgÁì¯ÉèA ªÀ ºÁ¸ïå fêÀ£ÁZÁå zÀÄBSÁ ¸ÁUÉÆgÁAvï ªÁAlÄ£ï D¸ï¯ÉèAV ªÀÄí¼ÉÆî eÁuÁ eÁAªÉÇÑ «±ÀAiÀiï ªÀĺÀvÁéZÉÆ eÁªÁ߸Á. D¥Áè÷å SÁ¹Î fêÀ£ÁAvï ZÁ°ð ZÁ¦è£ï ¨ÉÆêï zÀÄSÉøïæ D¸ï¯ÉÆè. ¸ÀUÁî÷å ¸ÀA¸ÁgÁPï ºÁ¸ÀAªÉÇÑ ºÁ¸ïå ZÀPÀæªÀwð, D¥Áè÷å SÁ¸ÉÎ fuÉåAvï Rƨï gÀqÁè, zÀÆSï ¨sÉÆUÁè.

ZÁ°ð ZÁ¦è£ï ºÁZÉA d£À£ï ®AqÀ£ÁAvï ¨ÉÆÃªï ¥ÁnA D¸Éè¯Áå ¥ÀæzÉñÁAvï KPï zÀĨÁî÷å PÀÄmÁäAvï eÁ¯ÉèA. vÁaA DªÀAiÀiï ¨Á¥ÀAiÀiï 'ªÀiÁ«ÄäAUï ªÉÇAiÀiïì' ªÀÄí¼Áî÷å £ÁAªÁZÁå JPÁ ¸ÀAVÃvï £ÁlPï PÀA¥É¤Avï ¸ÁªÀiÁ£ïå PÀ¯ÁPÁgÁA eÁªïß D¸ï°èA. ¸ÁzsÁgÀuï ¥Ávïæ WÉêïß ZÁ°ð ZÁ¦è£Á£ï¬Ä ¥ÀæxÀªÀiï eÁªïß D¥Áè÷å C©ü£ÀAiÀiÁZÉA fêÀ£ï ¸ÀĪÁðvï PɯÉèA.

ºÁåZï PÀA¥É¤Avï G¥ÁæAvï 1913vï ZÁ°ð ZÁ¦è£ÁPï CªÉÄjPÁPï ªÉZÉÆ ¸ÀAzÀ¨sïð ¯Á¨sÁÛ£Á, xÀAAiÉÆÑ 'ªÉÄPï ¸É£Émï' ªÀÄí¼ÉÆî ªÀiÁ£É¸ïÛ vÁPÁ '¸ÉÆÖ£ï ¸ÀÄÖrAiÉÆ'0vï ¨sÀjÛ eÁAªÁÑPï ¸À¯ÁºÁ ¢Ã¯ÁUÉÆè. xÀAAiÀÄìgï ZÁ¦è£Á£ï £Àl£ï PɯÉÆè ºÁ¸ïå £ÁlPï 'ªÉÄÃQAUï J °Ã«AUï' ¥ÀæzÀ²ðvï eÁ¯ÉÆ. vÁåZï ªÀgÁì 'E£ï Qqï DmÉÆ gÉøÀ¸ï Jmï ªÉ¤¸ï' ªÀÄí¼ÉÆî £ÁlPï¬Ä ¥ÀæzÀ²ðvï eÁ¯ÉÆ.

D¥Áè÷å «±ÉÃ¸ï ªÀåQÛvÁé£ï vÀ¸ÉA «±ÉÃ¸ï ¥ÉÇõÀPÁAPï vÁå ªÉ½A ZÁ¦è£Á£ï DPÀµÀðuÁZÉA gÀÆ¥ï ¢¯ÉèA. C¸ÉA ¥sÀÅqÉA vÁPÁ ºÁ¸ïåPÉëÃvÁæAvï «²µïÖ¥Àt ¥ÀjZÀAiÀiï PÀgïßWÉAªÁÑ÷åPï DzsÁgï eÁªïß vÁPÁ ¸ÀPÁØAªÀ¤ðA ¥sÀÅqÉA ¸ÀgÁÑ÷åPï DªÁÌ¸ï ¯Á¨sÉÆè. ºÉA vÁZÉA GAZÁè÷å ¸ÁzsÀ£ÁZÉA ªÀiÁAiÀiÁè¥sÁvÉÆgï ªÀÄíuÉåvï. ºÉA eÁ¯Áå G¥ÁæAvï ¥sÀÅqÁè÷å ZÁgï ªÀgÁìA¤ ZÁ¦è£Á£ï xÉÆqÁå ºÁ¸ïå ¦AvÀÄgÁA¤ £Àl£ï PÀgïß CAvÁgÁæ¶ÖçAiÀiï SÁåw eÉÆqÀÄAPï ¥ÁªÉÇè. C£ÀĨsÀªï ZÀqÉè¯Áå¥ÀjA vÁZÉA ºÁ¸Áå©ü£ÀAiÀiï PÀ¯ÉZÉA £ÁAªï GAZÁAiÉÄPï ¥ÁªÉèA. vÁZÁå £Àl£ÁA¤ ¥ÉæÃPÀëPÁAPï ºÁ¸ÀA«Ñ £À« jÃvï ¥ÀæzÀ²ðvï eÁªïß QÃvïð ¸ÀA¸ÁgÁAvï UÁeÉÆAPï ¯ÁVè.

1918vï ZÁ¦è£ï «Ä¤ ¦AvÀÄgÁA ¸ÉÆqïß 'J qÉÆUïì ¯ÁAiÀiïá' D¤ '¸É®Ø¸ïð DªÀiïìð' ªÀÄí½îA zÉÆÃ£ï ¦AvÀÄgÁA ¤ªÀiÁðuï PÀgÀÄ£ï, ¯ÁA¨ï ¦AvÀÄgÁA ¤ªÀiÁðuï PÀj¯ÁUÉÆè. 'ªÀŪÀÄ£ï M¥sï ¥Éj¸ï', '¢ UÉÆïïØ gÀ±ï', '¢ ¸ÀPÀð¸ï', '¹mï ¯ÁAiÀiïÖ÷ìð ªÉÆqÀ£ïð mÁ¬ÄªÀiïì'. 'UÉæÃmï rPÉÖÃlgï' »A «²¸ïÖ jwaA ZÁ¦è£Á£ï vÀAiÀiÁgï PÉ°èA G®A«ÑA ¦AvÀÄgÁA eÁªÁ߸Ávï.

vÁå G¥ÁæAwèA '¯ÉªÀiï ¯ÁAiÀiïÖ' D¤ 'J QAUï E£ï £ÀÆåAiÉÆPïð' ªÀÄí½îA ¦AvÀÄgÁA ZÁ¦è£ÁPï Cw ²RgÁZÁå vÀÄ¢AiÉÄPï ¥ÁªÀAªïÌ ¯ÁVèA. ¥ÀÅuï 1966vï ¤«Äðvï eÁªïß GeÁéqÁPï D¬Ä¯ÉèA 'JPËAl¸ï ¥sÉÇæªÀiï ºÉÆAUï PÉÆAUï' ªÀÄí¼ÉîA ¦AvÀÄgï ªÀiÁvïæ C-¥Àæ¨sÁªï²Ã¯ï eÁªïß ¥ÁnA ¥ÀqÉèA. 'ªÉÆñÀ£ï ¦PÀѸïð Dmïìð' D¤ '¸ÁAiÀÄ£ïì CPÁqÉ«Ä' xÁªïß ¸À£Áä¤vï eÁ°èA ZÁ¦è£ÁPï 1973vï D¥ÉèA avïæ '¯ÉªÀiï ¯ÁAiÀiïÖ' ºÁPÁ CPÁqÉ«Ä ¥ÀÅgÀ¸ÁÌgï ¯Á¨sÉÆè.

EAUÉèAqÁa ªÀĺÁgÁt J°d¨Évï »ZÉ xÁªïß 1975vï '£ÁAiÀiïÖ' ªÀÄí½î UËgÀªï±Á° ¥ÀzÀ« ¯Á¨sÁÛ£Á, ZÁ¦è£ÁPï 86 ªÀgÁìA ¥ÁæAiÀiï eÁ°è. ¸ÀUÉÆî ¸ÀA¸ÁgÁZï D¥Áè÷å £Àl£ï P˱À¯ÁåAvï ºÁ¸Àªïß dUÀvÀàç¹zïÞ eÁ¯ÉÆè, ºÁ¸ÁåAPï £ÀªÉA gÀÆ¥ï ¸Áܦvï PÀgÀÄ£ï ZÀQvï PɯÉÆè, Deï ¥ÀgÁåAvï ¸À¨Ágï ¥ÉæÃPÀëPÁAZÁå ªÀÄwA¤ «¸Áæ£Á eÁAªÉÇÑ ºÁ¸ïå ZÀPÀæªÀwð ZÁ°ð ZÁ¦è£ï ¤ªÀiÁuÉ D¥Áè÷å 88 ªÀgÁì ¥ÁæAiÉÄgï, 25 zÀ¸ÉA§gï 1977vï ºÁ¸ÉÆ£ï ºÁ¸ÉÆ£ï ºÁå ¸ÀA¸ÁgÁ xÁªïß CzÀȱïå eÁ¯ÉÆ. ¥ÀÅuï Deï ºÁ¸ÀAªÁÑ÷åA«²A G®AiÀiÁÛ£Á, ZÁ°ð ZÁ¦è£ÁZÉÆ GUÁØ¸ï ªÀiÁvïæ dgÀÆgï AiÉÄvÁ. ºÁ¸ÀAªÁÑ÷å RAAiÀiÁÑ÷åAiÀiï PÁ¼ÁPï «¸Áæ£Á eÁAªÉÇÑ vÀ¸À¯ÉÆ zÁSÉÆè gÀZÀÄ£ï vÉÆ CªÀÄgï eÁ¯Áå ªÀÄí¼Áî÷åAvï zÉÆãï GvÁæA D¹ÑA £ÁAvï- C±ÉA ¨sÀUÁ¥ï ªÀÄíeÉA.

DªÀiÁÑ÷å PÉÆAQÚ £ÁlPï ±ÉvÁAvï ¸À¨Ágï ºÁ¸ïå £Àmï £ÀnAiÀiÁA D¸Ávï. 'PÉÆAPÉÚAvÉÆè ªÉĺÀªÀÄÆzï' zÉ. ¨ÁªÀiïì, 'PÉƪÉÄr QAUï" zÉ. ¸ÉÖ¤wAiÀiÁ ¦AmÉÆ vÀ¸ÉA ªÀÄAUÀÄîgÁAvÉÆè qÉƯÁè, ªÀÄÄA§AiÉÆÑ ºÉj¨ÉÆAiÀiï, zÀĨÁAiÀiÁAvÉÆè ¥sÁæ¤ì¸ï ¥sÉ£ÁðAr¸ï PÁ¹ìAiÀiÁ D¤ qÀAiÀiÁ£ï r'¸ÉÆeÁ ºÉ gÀAUïªÀÄAZÁgï DAiÉÄè ªÀÄítÛZï, vÁtÂA G®AªÁÑ÷å, zÉÆ¼É «ÄtÄÌAZÁå, ºÁvï ¥ÁAAiÀiï ºÁ®AªÁÑ÷å EvÁå¢ jwZÉA £Àl£ï PÀgÁÑ÷å D¢AZï ¥ÉæÃPÀëPï ºÁ¸ÁÛvï D¤ ºÁ¸ÁÛ¯É. wvÉè¬Ä vÉ RıÁ° eÁªïß £ÁAªÁqÁè÷åvï. PÉÆAQÚ ¸Á»vïåPÀ¯ÉAvï ºÁ¸ÀA«Ñ zÉuÁå °TÚ ²æêÀiÁ£ï ¹eÉå¸ï ºÁPÁ ¥sÁªÉÇ eÁvÁ ªÀÄíuÁÑ÷åPï vÁa °SÉÚZï ¸ÁPïì eÁªÁ߸Á. ªÀĤ¸ï QvÉÆè ZÀqï eÁªïß ºÁ¸ÁÛV wvÉÆè ¨sÀ¯ÁAiÉĄ̈sÀjvï D¸ÁÛ D¤ D¥ÉèA DªïÌ ªÁqÉÆ£ï WÉvÁ.

?mÉƤ ªÉÄAqÉÆ£Áì, ¤qÉÆØÃr (zÀĨÁAiÀiï) mÉƤ ªÉÄAqÉÆ£Áì «²A ZÀrvï eÁuÁ eÁAªïÌ ºÁAUÁ¸Àgï aZÁAiÀiï... ¨sÁgÀwÃAiÀiï ¥ÀÅgÀÄµï £À¥ÀÅA¸ÀPïVÃ?