¨sÁgÀvÁZÉ C¸ÀÛªÉÄÛ PÀgÁªÀ¼Égï ¥sÀqÁèPï Cjâ zÀgïAiÉÆ D¤ ªÀÄÄqÁèPï ¸ÀAiÀiÁå¢æ zÉÆAUÁæªÀÄzsÉA «¸ÁÛgï ¸ÀĪÁvÉgï ¸ÉƨsÉÆ£ï D¸Á D«ÄÑ ¸ÀA¸ÀÌöÈw G¨ÁÓ¯ÉÆè ¸ÉÆ©vï UÁAªï - PÉÆAPÀuï. ºÉÆ PÉÆAPÀt ¥ÁæAvïå ¥ÀæPÀÈwZÁå ¸ÀAAiÀiÁâAvï eÁAªÁÑ÷å GZÁA§¼ÁAiÉÄ£ï ªÀAiÀiïæ DAiÉÆè ªÀÄíuï ¨sÀÆ«eÁÕ¤ vÁAZÁå ¸ÀA±ÉÆÃzsÀ£ÁA¤ gÀÄdÄ PÀ£ïð zÁPÀAiÀiÁÛvï. qÉÆ| ªÀÅ° ªÀÄí¼Éî¯Áå ¥ÀæPÁåvï ¨sÀÆUÀgÁâZÁå ±Á¹Ûç£ï ªÉĸɥÉÇl«ÄAiÀiÁxÁªïß gÁd¸ÁÛ£Á ¥ÀgÁåAvï ¨ÁjPÁìuÉ£ï ¸ÀA±ÉÆÃzsÀ£ï PÀ£ïð, »AzÀĸÁÜ£ï D¤ ªÉĸÀ¥ÉÇl«ÄAiÀiÁ CRAqï eÁªïß D¸ï¯ÉèA ªÀÄíuï zÁPÀ¬Ä¯ÁA.
DSÁå PÉÆAPÀuÁZÉÆ «¸ÁÛgï Cjâ zÀgïAiÉÆ D¤ ¸ÀºÁå¢æ zÉÆAUÁæ ªÀÄzsÉA GvÀÛgÁAvï qÀªÀÄ£ï UÀAUÁ £ÀAAiÀiïxÁªïß zÀQëuÁZÁå UÀAUÁªÀ°è £ÀAAiÀiï ªÀÄíuÁ¸Àgï D¹Ñ ¨sÀÄAAiÀiï PÉÆAPÀt ªÀÄíuï £ÁAªÁrØPï eÁ¯Áå. C¯ÉPÁìAqÀgï PÀ¤ßAUïºÁåªÀiï ºÁå ZÀjvÉæUÁgÁ ¥ÀgÁäuÉ PÉÆAPÀuï gÁeÁåZÉÆå UÀr C¸ÉÆå D¸ï¯ÉÆè÷å. zÀQëuÁPï zÁæ«qï gÁeÁåA, ¥ÀÇgÁéPï zsÀ£ÀPÀlPÀ, GvÀÛgÁPï ªÀĺÀgÁµÀÖç D¤ ¥À²ÑªÀiÁPï Cjâ zÀgïAiÉÆ.
D£ÉåPÉÆè ¸ÀA±ÉÆÃzsÀPï eÉÆÃ¸ï ¤PÉƯÁ zÁ ¥ÉǣɸÁÌZÁå Historical and Archeological Sketches of the City of Goa, 1873 ºÁå UÀæAxÁAvï CSÁå PÉÆAPÀuÁZÉ ¸Ávï «¨sÁUï C±É ¢¯Áåvï. 1.PÉÃgÀ¼À, 2.vÀÄ®ÄAUï(zÀQëuï PÀ£ÀßqÀ D¤ GvÀÛgÀ PÀ£ÀßqÁZÉ zÀQëuï ¨sÁUï), 3. UÉÆêÁ gÁ±ÁÖç(DvÁAZÉ UÉÆAAiÀiï D¤ GvÀÛgï PÀ£Àßqï f¯Áè÷åZÉ GvÀÛgï ¨sÁUï), 4. PÉÆAPÀt(gÀvÁßVj, ¸ÁªÀAvïªÁr, PÉÆ®¨Á D¤ eÉAfÃgÁ zÉò gÁeïå), 5.PÀgÀ®l, 6.ªÀgÀ®l(DvÁAZÁå UÀÄdgÁvÁZÉÆ zÀQëuï ªÁAmÉÆ), 7. ¨ÁgÀâgÁ(PÁvÁåªÀgÁa zÉÆAVæ ¨sÁUï).

¥ÀÅgÁuÁA¤ PÉÆAPÀuï
ÉÆAPÀuÁ«²A ºÁAUÁZÁå ¥ÀÅgÁuï UÀæAxÁA¤¬Ä eÁAiÉÆÛ «ªÀgï ªÉļÁÛ. ¥ÀgÁß÷å¸ÀÌAzÀ ¥ÀÅgÁuÁAvï PÉÆAPÀuï '±ÀÆgÀàgÀPÀ' ªÀÄíuï G¯ÉèÃPï eÁvÁ. ªÀĺÁ¨sÁgÀvÁZÁå ±ÁAw¥ÀgÁéAvï ºÉÆ ¥ÀæzÉÃ±ï ¥ÀgÀ±ÀÄgÁªÀiÁ£ï ¸ÀÈ²Ö PɯÉÆè ªÀÄíuï D¸Á. ªÀgÁºÀ «Ä»gï ºÁZÁå '§ÈºÀxï ¸ÀA»xÁ' UÀæAxÁAvï zÀgïAiÀiÁzÉUÉZÉÆ zÉÃ±ï ªÀÄíuï G¯ÉèÃPï D¸Á. ¸ÀA¸ÀÌöÈvï PÀ« qÀArZÁå 'zÀ±ÀPÀĪÀiÁgÀ ZÀjvÀ' ºÁAvÀÄA ºÁå ¨sÁUÁPï PÉÆAPÀt ªÀÄíuïZï £ÁAªï D¸Á. PÁ½zÁ¸ÁZÁå 'gÀWÀĪÀA±À' PÁªÁåAvï gÀWÀÄ ZÀPÀæªÀwð£ï PÉÆAPÀuï fPï¯Áè÷åZÉÆ «ªÀgï AiÉÄvÁ. '¥Àæ¥ÀAZÀ ºÀÈzÀAiÀÄ' ªÀÄíuÁÑ÷å JPÁ ¸ÀA¸ÀÌöÈvï UÀAxÁAvï ¸À¥ÀÛ PÉÆAPÀuÁaA £ÁAªÁA C²A ¢¯ÁåAvï. 1.PÀÆ¥ÀPï,2.PÉÃgÀ¼À, 3.ªÀÄƲPï, 4.D®ÄªÀ, 5.¥À±ÀÄ, 6.PÉÆAPÀt,7.¥ÀgÀPÉÆAPÀt. vÀ«Ä¼ï ¨sÁ±ÉZÁå '²®¥Àà¢UÁgÀA' PÉÆAPÀuÁZÉÆ ªÀAiÀiÁãªï «ªÀj¯Á. Q.¥ÀÇ. ¥ÀAiÀiÁè÷å ±ÀvÀªÀiÁ£ÁZÉÆ ¸ÁÖç¨ÉÆ £ÁAªÁZÉÆ gÉÆ«Ä ¨sÀÄUÉÆÃ¼ï ±Á¸ÁÛçeÁÕ£ï ºÁå C¸ÀÛªÉÄÛ vÀrPï 'PÉƪÀÄQé' ªÀÄíuï D¥ÀAiÀiÁèA.
PÉÆAPÀuÁZÉÆ ZÁjwæPï EwºÁ¸ï Qæ.¥ÀÇ. 200 xÁªïß Qæ.±À. 14 ªÁå ±ÉPÁØ÷å ¥ÀgïAiÀiÁAvï ²¯ÁºÁgÀ ªÀA±ÁZÉ gÁAiÀiï PÉÆAPÀuÁAvï gÁdémï ZÀ®ªïß D¸ï¯Éè. vÉZï PÉÆAPÀuÁZÉ RgÉ gÁAiÀiï ªÀÄíuï G¯ÉèÃPï ªÉļÁÛ. Qæ.¥ÀÇ. 100 xÁªïß Qæ.±À. 400 ¥ÀgïAiÀiÁAvï ©üævÁå¸ï gÁAiÀiï, Qæ.±À. 400 xÁªïß 600 ¥ÀgïAiÀiÁAvï PÀzÀA§ gÁAiÀiï, Qæ.±À. 578 xÁªïß Qæ.±À. 767 ¥ÀgïAiÀiÁAvï ¨ÁzÁ«ÄZÉ ZÁ®ÄPÀå gÁAiÀiï, Qæ.±À. 754 xÁªïß 973 ¥ÀgïAiÀiÁAvï gÁ±ÁÖçPÀÆmï, Qæ.±À. 973 xÁªïß1189 ¥ÀgïAiÀiÁAvï PÀ¯Áåt ZÁ®ÄPÀå gÁAiÀiï, 1103 xÁªïß 1300 ¥ÀgïAiÀiÁAvï zÁgÁ ¸ÀªÀÄÄzÁæZÉ ºÉÆAiÀÄì¼À gÁAiÀiï D¤ G¥ÁæAvï 1336 xÁªïß 1469 ¥ÀgïAiÀiÁAvï «dAiÀÄ£ÀUÀgÁZÁå gÁAiÀiÁA¤ PÉÆAPÀuÁAvï gÁdémï ZÀ®AiÉÄèA.
Qæ.±À. 1460 EvÁè÷åPï UÉÆêÁ qÉPÀÌ£ÁZÁå ¨ÁªÀĤ gÁdémÉÌ SÁ¯ï DAiÉÄèA. 1500 EvÁè÷åPï vÁZÉÆ KPï ªÁAmÉÆ ©eÁ¥ÀÅgï gÁdémÉÌPï ªÉļÉÆî. Qæ.±À. 1510 E¸ÉéAvï ¥ÉÇzÀÄÛV¸ÁA¤ PÉÆAPÀuÁZÉÆ zÀQëuï ªÁAmÉÆ D¤ UÉÆAAiÀiï ¸Áé¢Ã£ï PɯÉA. 16ªÁå ±ÉPÁØ÷åAvï ¨ÉzÀÆßgïZÁå PɼÀ¢ gÁAiÀiÁA¤ PÉ£ÀgÁ fPÀÛZï 1762 ªÀ¸Áð ºÁAiÀÄÝgï D°£ï ¨ÉzÀÆßgï fPÁÛ¸Àgï vÉ §¼ÀéAvï GgÉè. ºÁAiÀÄÝgïD°£ï ªÀÄAUÀÄîgÁAvï §AzÀgï GWÀqïß ®w¥sï D° ¨ÉUÁPï gÀhÄÄeÁ vÁgÁéAZÉÆ ªÀír¯ï PɯÉÆ. ºÁAiÀÄÝgï D° G¥ÁæAvï vÁZÉÆ ¥ÀÇvï n¥ÀÅöà ¸ÀįÁÛ£ï ¥ÀzÉéPï DAiÉÆè. 1784 ªÀgÁì vÁuÉ PÉ£ÀgÁ Qæ¸ÁÛAªÁAPï §AzÀqÉAvï WÁ¯ÉA. zÀĸÁæ÷å ªÀÄAiÀÄÆìgï gÀhÄÄeÁ G¥ÁæAvï PÉ£ÀgÁ ©æn±ÁAZÁå ºÁvÁSÁ¯ï DAiÉÄèA.

1.¨ÁªÉÆuï
zsÀgÁäa ¸ÉªÁ PÀZÉð ºÉ ¸ÀIJQëvï D¤ eÁuÁéAiÀiï D¸ï¯Éè. PÀ¸À¯ÉAZï ªÀiÁ¸ï SÁAiÀiÁßvï¯Éè. PÀ¸À¯ÉÆZï ¸ÉÆgÉÆ D¥ÀqÁßvï¯Éè. ¸ÉÆgÉÆ ¦AiÉÄvɯÁåAPÀqÉ G®AiÀiÁßvï¯Éè D¤ vÁAZÁå WÀgÁAvï ©üvÀgï ¸ÀgÀ£Ávï¯Éè. vÁAZÉA UÉÆgÀÄA ªÀÄgÁÛ vÉzÁßA ªÀiÁígï PÁ¸ÁÛZÁå ªÀÄ£ÁêPï D¥Àªïß vÉA ¥ÀAiÀiïì ªÀígÉÆAPï ¯ÁAiÀiÁÛ¯É. ªÀiÁígï ªÁmÉgï ¥ÀÅt ªÉļÁî÷ågï ºÉ PÀIJ£ï ¸ÀgÁÛ¯É. ZÁªÀiÁØ÷åZÉÆå ªÁíuÉÆ ¥ÁAiÀiÁAPï WÁ°£Ávï¯Éè. ¨ÁªÀiÁÚAZÉÆå ¨ÁAiÉÆè WÉÆªï ªÉįÁå G¥ÁæAvï ZÀqï±ÉÆå zÀĸÉæ¥ÀuÁPï PÁeÁgï eÁAiÀiÁßvï¯ÉÆè÷å. ¥ÀÅuï ªÀiÁvÁåZÉ PÉøï vÁ¸ÀÄ£ï ¸ÀAiÀiÁæ÷åAa ¸ÉªÁ PÀgÁÛ¯ÉÆå.
2.ZÁgÉÆr : ºÉ §°±ïÖ gÀhÄÄeÁj. vÁAZÉÆå ¸ÀªÀAiÉÆ D¤ ¸Àé¨sÁªï E¯ÉÆè ªÉUÉÆî. vÉ ªÀiÁ¸ï D¤ ªÀiÁ¹î SÁvÁ¯É. DAiÀiÁÝA vÁAPÁ ªÀgÀÎvÁ°A. vÁAZÉÆå ¨ÁAiÉÆè÷å WÀgÁZï GgÉÆ£ï WÀZÉðA PÁªÀiï ¥À¼ÀAiÀiÁÛ¯ÉÆå. vÉÆåAiÀiï WÉÆªï ªÀÄgÁÛZï zÀĸÉæ¥ÀuÁPï PÁeÁgï eÁAiÀiÁßvï¯ÉÆè÷å.
3.ªÉ¸ïå ªÁ ªÁt : ºÉ ªÉ¥Ágï zÀAzÉÆ PÀgÉÑ. ªÀiÁí¯ï «PÉÆÛ WÉAªÉÑ D¤ «PÉÑ.
4.±ÀÆzïæ : ºÉ PÁªÉÄ° ¯ÉÆÃPï. ZÁPÀgï, zÀfð, ªÀÄqÀé¼ï, PÁªÀiÁgï, ªÀiÁígï, ZÁªÀiÁgï EvÁå¢. ºÁtÂA UÁAªÁÌgÁaA ZÁQæ PÀað.